Mình sở hữu chiếc đĩa than đầu tiên vào tháng 8/2024, tính đến nay đã khoảng gần một năm rưỡi, và với “bộ sưu tập” đĩa than cùng CD không quá lớn nhưng cũng khó có thể nói là quá nhỏ này – chỉ là phù hợp với nhu cầu và khả năng của bản thân, thì mình nghĩ có một vài điểm các bạn nên lưu ý trước khi bắt đầu cho thú chơi này. Với những người đang trong cuộc chơi, để xem rằng liệu bạn có đồng tình hay không nhé!
– Không thể phủ nhận, đây là một thú chơi cần tới tài chính và mang tính lôi cuốn cao. Chẳng thế mà anh em hay gọi vui đây cũng là một dạng “mai thuý nhựa” khi dứt được ra là rất khó, với một số dải giá như sau: Đĩa mới date khoảng 10 năm trở lại đây: giá dao động từ khoảng 800.000đ – gần 2.000.000đ, đĩa secondhand (không vintage) giảm khoảng 20-30% giá so với new seal (M – Mint condition), đĩa secondhand vintage date hơn 20 năm giá khoảng 500.000đ – 900.000đ tuỳ tình trạng (NM+/- – EX+/ – VG+/- – G) , đĩa vintage new seal mình… không rõ vừa chưa có cơ duyên chơi tới. Đó là chưa kể các ấn bản đặc biệt, yêu cầu đúng năm phát hành (press/repress) nhất định, độ hiếm cao, kèm chữ ký và merch độc quyền v.v… là những yếu tố tăng giá đáng kể cho đĩa than bạn tìm kiếm. Ví dụ khoảng vài tháng trước đây, mình tìm Ne-Yo – Year Of The Gentleman (2008) mà giá bid từ eBay có khi đẩy tới gần 6 triệu đồng, mình hãi hùng và chuyển sang chơi CD của album này cho nhẹ gánh hay kể cả vinyl của game Elden Ring cũng vậy, nói chung tuỳ nhà phát hành có “dở dở” hay không.
– Mình chưa từng gặp vinyl bị làm giả (và có vẻ rào cản để làm giả món này cũng khá lớn) nhưng với CD, việc này xem chừng khá dễ dàng và đã có từ nhiều chục năm trước. Ví dụ như ở tiệm CD Victory gần nhà mình, anh chị chủ đã gắn tem rõ ràng cho những chiếc CD cả bản gốc và bản được biến hoá bởi “pháp sư Trung Hoa”, mình thấy vậy là hợp lý. Với quan sát cá nhân, CD đa phần sẽ rẻ hơn cassette mặc dù nhiều khi packaging cầu kỳ hơn khá nhiều, nên chính ra chơi CD vẫn là hợp lý hơn nếu so giữa hai món này – không nên so sánh với vinyl vì tính chất khá khác nhau, cả về thiết bị yêu cầu, thẩm mỹ trong trình bày và giá thành, độ hiếm. Chưa kể tới, một số album của các nghệ sĩ nước ngoài không có và đa phần các nghệ sĩ trong nước chưa có điều kiện để phát hành vinyl, điển hình như I Am… Sasha Fierce của Beyoncé mà mình tìm vì có track Halo chỉ phát hành với định dạng CD, vậy thì… kiếm đâu ra đĩa than để bày bây giờ?
– Nhắc thêm về tính thẩm mỹ và sự “cẩn thận” trong vinyl và CD của nhiều nghệ sĩ, nhiều khi chúng ta sẽ khá bất ngờ – hoặc khá “hẫng” nếu chưa đọc trước thông tin trên mạng để rồi về unseal nhận lấy sự thật.
Với các đĩa vintage, đa phần việc thiết kế và đóng gói khá đơn giản cùng nhiều đĩa chỉ có bản màu đen; ở các bản đĩa cho thị trường Mỹ và Châu Âu thường chỉ có bìa đĩa, đôi khi là insert (lót đĩa) và 1-2 LP tuỳ từng album, còn ở thị trường Nhật Bản từ xưa cho tới nay vẫn giữ truyền thống đi kèm obi (dải bọc quanh bìa đĩa như trên các cuốn truyện tranh) khiến nhiều khi mình có cảm hứng tìm đĩa Nhật nhiều hơn là đĩa Mỹ. Cả trên CD cũng vậy, nhiều CD box bản Nhật cũng được làm bắt mắt và cầu kỳ hơn đáng kể nên với cảm quan cá nhân của mình, có lẽ thị trường Nhật yêu cầu cao hơn cho khâu hình thức thì phải.
Trở lại các đĩa mới, điều đáng buồn như mình có nhắc tới bên trên là nhiều nghệ sĩ lớn lại khá “thất thường” trong đóng góp qua các album khác nhau, có đĩa thì rất cẩn thận chiều lòng thính giả với nhiều bản màu đặc sắc, bên trong có thêm ảnh, game, sticker, tờ in credit và lyrics, tuy nhiên tới các album khác của cùng nghệ sĩ lại thấy… mất tiêu những điều ấy, còn một số lại rất ổn định về phong độ trong khoản này như Laufey từ album bạn ấy giành Grammy (trước đó mình không mua 2 album đầu và cũng không đọc thông tin nên không có đánh giá), ở album gần nhất – A Matter of Time còn trúng luôn “sít rịt” với đĩa nhỏ kèm bonus tracks khi lật mở hết gatefold (bìa đĩa dạng gập đôi) và đưa tay sâu vào bên trong để tìm. Đừng nói điều này là không quan trọng, vì khi bỏ ra khoảng gần 2 triệu đồng mà chỉ có đúng cái đĩa với insert thì xem chừng chán lắm, mong những nghệ sĩ trong và ngoài nước đừng ngó lơ nhé!
– Cuối năm 2025, mình có chơi thêm vinyl boxset, với mình là một “tầm” khác của thú chơi này. Không chỉ đơn thuần là gatefold cùng vài vinyl bên trong kèm những thứ nhỏ xinh có kể trên, boxset là một hộp-trọn-vẹn nếu dịch sát nghĩa của từ với nhiều hơn của vinyl cần có, có thể thêm CD, DVD, hardbound book, lithograph, wrapping paper & cards (mình copy nguyên trong mô tả của Christmas 10th Anniversary Super Deluxe Box Set (Signed Limited Edition) – Michale Bublé mới lấy về gần đây) hay như boxset kì này của Laufey cũng là 3 đĩa 7inch bản đặc biệt cho Giáng sinh kèm hộp đẹp mắt (ơ, cũng chưa đầy đủ lắm thì phải, mẻ dạo này bào tiền hơi khiếp). Boxset sẽ tốn khoảng chi phí nhiều hơn khi về tay, khoảng từ 2-4 triệu đồng tuỳ box và tuỳ nghệ sĩ, tuy vậy với mình sẽ là trọn vẹn và mang tính sưu tầm cao (gần) nhất trừ một số ấn bản đặc biệt mình có kể từ gạch đầu dòng thứ nhất, để các bạn liệu tầm chơi.
– Về mặt âm thanh, thiết bị đầu vào, đầu ra cùng CẢM NHẬN của cá nhân bạn là rất quan trọng. Thiết bị mua không còn quá khó khi chỉ cần bạn có tài chính tốt, ví dụ như khi nghe bằng một mâm gần 10 triệu đồng và chiếc loa cũ gần 5 triệu đồng của mình, mình nghĩ sẽ có nhiều khác biệt so với việc nhân 5, nhân 10 lần giá thành của mấy món này, dù là “tai trâu” tới mấy. Thế nhưng với nhu cầu chủ yếu là sưu tầm như một thú vui, không có nhiều nhu cầu nghe tới như mình, vậy là đã đủ nghe; thiết bị cho CD cũng cứ thế mà phóng chiếu để ra kết luận.
Để tóm lại, mình nghĩ bạn nên có ít nhất một thú chơi khiến cuộc sống có thêm nhiều gia vị, tránh đi vòng lặp nhàm chán đi làm – về nhà sinh hoạt ăn ngủ nghỉ rồi hôm sau lại tiếp tục tới hết cuộc đời. Chơi ít chơi nhiều, chơi “đắt” chơi “rẻ” và chơi cái gì là ở các bạn miễn sao cho lành mạnh, không nên chạy đua vì khả năng cao là nguời thực sự “thắng” còn không muốn bắt đầu cuộc đua; như mình đã từng gặp những người mua đĩa mà ăn thua số lượng chứ thực ra còn chẳng biết đang cầm trên tay đĩa gì, của nghệ sĩ nào, chỉ mong sao tới một ngày họ rồi sẽ biết.
Những nghệ sĩ mình yêu quý, mình chọn đồng hành bằng cách này, có chăng mục tiêu về sau đi thêm concert của các bác, các cô chú, anh chị như Céline Dion, Andrea Bocelli, Norah Jones, John Mayer,… khi họ còn khoẻ mạnh. Và tới ngày có con có cháu, mình sẽ tự hào để trao lại “di sản” nhỏ này – một góc đĩa qua những năm tháng vẫn dần được bồi đắp.
Trân trọng lắm, các bạn ơi!
